Odmrożenia – jak zapobiegać i udzielić pierwszej pomocy przy odmrożeniach

Zima w terenie potrafi być wyjątkowo satysfakcjonująca, ale jednocześnie bezlitosna dla organizmu. Odmrożenia należą do urazów, które pojawiają się cicho, często bez bólu i bez wyraźnych sygnałów ostrzegawczych. Z perspektywy Bergson wiemy, że najwięcej problemów nie wynika z ekstremalnych warunków, lecz z rutyny i braku reakcji na pierwsze objawy. Przeczytaj ten artykuł i dowiedz się, jak zapobiegać oraz udzielić pierwszej pomocy przy odmrożeniach!

Czym są odmrożenia i jak do nich dochodzi?

Odmrożenia to miejscowe uszkodzenia tkanek spowodowane działaniem niskiej temperatury, często w połączeniu z wiatrem i wilgocią. Najczęściej obejmują palce rąk i stóp, nos, uszy oraz policzki, ale w praktyce terenowej regularnie spotykamy się także z odmrożeniami ud i kolan, szczególnie przy długotrwałym bezruchu.

Według danych medycznych większość przypadków w naszej strefie klimatycznej występuje przy temperaturach od –5 do –15°C. To pokazuje, że odmrożenia nie są wyłącznie domeną wypraw wysokogórskich, ale także zwykłych zimowych wyjść w teren.

Stopnie odmrożeń i ich rozpoznawanie

W praktyce medycznej wyróżnia się cztery stopnie odmrożeń, a ich wczesne rozpoznanie ma ogromne znaczenie dla dalszego leczenia:

• Pierwszy stopień objawia się zblednięciem skóry i drętwieniem, często bez bólu. 
• Drugi to już pęcherze świadczące o głębszym uszkodzeniu. 
• Trzeci i czwarty stopień oznaczają martwicę tkanek i zawsze wymagają pomocy lekarskiej.

Najbardziej podstępne są sytuacje, gdy po ogrzaniu pojawia się silny ból, sinienie lub brak czucia utrzymujący się przez wiele godzin.

Kto jest najbardziej narażony na odmrożenia?

Z naszego doświadczenia wynika, że odmrożenia najczęściej dotykają osoby, które nie traktują zimy jako realnego zagrożenia. Dotyczy to zarówno początkujących turystów, jak i osób chodzących po znanych trasach, w tym tych opisywanych jako najciekawsze szlaki turystyczne w Tatrach.

Szczególną ostrożność powinieneś zachować, jeśli:

• masz problemy z krążeniem lub choroby przewlekłe;
• planujesz długie postoje w terenie;
• poruszasz się w wilgotnej odzieży;
• jesteś zmęczony lub niedożywiony.

Jak skutecznie zapobiegać odmrożeniom?

Profilaktyka odmrożeń zaczyna się jeszcze przed wyjściem z domu. W Bergson od lat rekomendujemy świadome podejście do ubioru i sprzętu. Prawidłowo dobrana kurtka w góry ogranicza wychłodzenie wiatrem, a odpowiednie warstwy pozwalają regulować temperaturę podczas marszu i postoju.

Równie istotne jest obuwie. Nawet przy krótkich wyjściach odpowiednio dobrane buty do lasu izolują stopę od zimnego podłoża. W głębokim śniegu realnym wsparciem stają się stuptuty, ograniczające przedostawanie się wilgoci do buta.

Podczas noclegów ogromne znaczenie ma komfort cieplny. Śpiwory dobrane do warunków oraz wkładki do śpiworów skutecznie ograniczają straty ciepła. Całość warto spakować w funkcjonalne plecaki trekkingowe, umożliwiające szybki dostęp do zapasowej odzieży. Drobne elementy, po które sięgasz często, wygodnie przenosi się w nerkach.

Pierwsze objawy odmrożenia – kiedy reagować?

Jednym z największych problemów przy odmrożeniach jest bagatelizowanie wczesnych sygnałów. Brak bólu nie oznacza braku zagrożenia. Jeśli zauważysz, że skóra staje się twarda, blada lub tracisz czucie w palcach, to moment wymagający natychmiastowej reakcji.

Jakie są najczęstsze sygnały ostrzegawcze?

• narastające drętwienie;
• uczucie „sztywnej” skóry;
• zmiana koloru na bardzo jasny lub szarawy;
• brak reakcji na ruch i tarcie;
• utrzymujące się zaburzenia czucia po ogrzaniu.

Pierwsza pomoc przy odmrożeniach – instrukcja krok po kroku

Prawidłowe postępowanie przy odmrożeniach może znacząco ograniczyć skalę urazu. Najważniejsze jest przeniesienie poszkodowanego w miejsce osłonięte od wiatru i zdjęcie wilgotnej odzieży. Ogrzewanie powinno być powolne i naturalne, najlepiej przy użyciu ciepła własnego ciała.

W terenie należy pamiętać, aby:

• ogrzewać stopniowo, bez pośpiechu;
• unikać pocierania skóry;
• nie stosować bezpośrednich źródeł ciepła;
• zapewnić nawodnienie;
• zakończyć dalszą wędrówkę.

Czego nie robić przy odmrożeniach?

Widzieliśmy w terenie wiele błędów, które pogłębiały uraz. Przy odmrożeniach absolutnie nie wolno rozgrzewać skóry nad palnikiem, polewać jej gorącą wodą ani rozbijać pęcherzy. Takie działania prowadzą do trwałych uszkodzeń i infekcji.

Jeśli po ogrzaniu pojawia się silny ból, sinienie lub pęcherze, konieczna jest konsultacja lekarska i bezpieczny transport.

Zobacz również: 

• Jak wybrać kurtkę przeciwdeszczową – na co zwrócić uwagę przed zakupem
• Mgła na szlaku – jak nie zgubić drogi w gęstej mgle
• Trekking a wspinaczka – jakie są różnice w sprzęcie i umiejętnościach
• Membrana Supra-Tex – co to jest i jak działa?

Odmrożenia – FAQ

Jakie są najczęstsze pytania i odpowiedzi na temat odmrożeń?

Jak długo goją się lekkie odmrożenia?

Odmrożenia pierwszego stopnia zwykle ustępują w ciągu kilku dni do dwóch tygodni. Warunkiem jest brak ponownej ekspozycji na zimno i właściwa pielęgnacja skóry.

Czy można wrócić na trasę po ogrzaniu odmrożonej dłoni?

Nie rekomendujemy tego rozwiązania. Ogrzana tkanka jest bardziej podatna na ponowne wychłodzenie.

Czy alkohol pomaga zapobiegać odmrożeniom?

Nie. Alkohol zwiększa utratę ciepła i zaburza ocenę sytuacji, przez co realnie podnosi ryzyko odmrożeń w zimowym terenie.