10 zasad bezpieczeństwa zimą w górach – przygotowanie do ekstremalnych warunków

Zimą w górach wszystko dzieje się szybciej: wiatr wychładza, śnieg zmienia przyczepność, a pomyłki kosztują więcej energii. W Bergson patrzymy na temat praktycznie: bezpieczeństwo w górach zimą to suma drobnych decyzji, podejmowanych konsekwentnie od planowania po powrót do auta. Przeczytaj ten artykuł i dowiedz się, jakie jest 10 najważniejszych zasad bezpieczeństwa w górach!

Zasada 1: Sprawdzaj prognozę, wiatr i widoczność

Zimą sama temperatura nie mówi wiele. Liczy się wiatr (bo przyspiesza wychładzanie), opady i widoczność – w białej przestrzeni łatwo stracić orientację. Trzymamy się zasady, że plan ma pasować do warunków, a nie odwrotnie. Jeśli komunikaty ostrzegają o trudnych warunkach, rozsądniej wybrać krótszy wariant niż walczyć z terenem na siłę. Tatrzański Park Narodowy wprost przypomina o konieczności posiadania sprzętu zimowego i umiejętności użycia go w wyższych partiach Tatr.

Zasada 2: Czytaj komunikaty lawinowe

Korzystaj z komunikatów lawinowych TOPR i zwracaj uwagę na opis stabilności pokrywy oraz zalecenia dla ruchu osób. Skala ma pięć stopni, a różnica między „umiarkowanym” a „znacznym” zmienia sposób poruszania się i dobór trasy. W naszej ocenie to jeden z najbardziej niedocenianych elementów, a bezpieczeństwo w górach zimą mocno od niego zależy.

Zasada 3: Ubieraj się warstwowo – zimą łatwo o przegrzanie i wychłodzenie

Ciało zimą pracuje nierówno: na podejściu się grzeje, na postoju stygnie. Jeśli potrzebujesz solidnej izolacji na postoje, świetnie sprawdzają się kurtki puchowe. Na wietrznych odcinkach docenisz także rozwiązania typowe dla narciarstwa, ponieważ chronią przed nawiewanym śniegiem, a przy tym nie krępują ruchu. Polecamy w tym przypadku kurtki narciarskie od Bergson.

Zasada 4: Chroń dłonie

Bez czucia trudniej obsłużyć zamek, telefon, karabinek, a nawet zawiązać sznurówkę. Dlatego w plecaku często ląduje zapasowa para, a na rękach pracują rękawice trekkingowe dobrane do temperatury i wiatru.

Zasada 5: Nawadniaj się regularnie

Zimą łatwo zlekceważyć picie, bo chłód „wycisza” pragnienie. Tymczasem odwodnienie pogarsza koncentrację i przyspiesza zmęczenie. Dobrze działają ciepłe napoje i proste przekąski jedzone częściej. W terenie doceniamy rozwiązania w rodzaju pojemnych butelek na wodę, bo pozwalają sensownie zarządzać piciem bez ciągłego kombinowania przy śniegu i wietrze.

Zasada 6: Planuj trasę z zapasem czasu i miej wariant odwrotu

Zimą tempo marszu spada, a dzień jest krótki. Do tego dochodzi oblodzenie i podejścia, na których latem nawet się nie zatrzymujesz, a zimą wymagają skupienia. W Bergson polecamy planować trasę tak, aby powrót nie kończył się „na styk”. Dobrą praktyką jest też zaplanowanie punktu granicznego: jeśli do konkretnej godziny nie jesteś w danym miejscu, zawracasz.

Lista istotnych działań porządkujących wyprawę w góry:

• wpisanie w plan dnia postoju na jedzenie i zmianę warstw;
• zapisanie orientacyjnych czasów dojścia do konkretnych punktów;
• sprawdzenie godzin działania schroniska lub blokad terenowych;
• przygotowanie krótszego wariantu na wypadek pogorszenia pogody;
• przekazanie bliskim: gdzie idziesz i o której planujesz wrócić.

Zasada 7: Poruszaj się mądrze w tłumie, bo zimą błędy przenoszą się na innych

Na popularnych trasach zimą robi się ciasno: podejścia, łańcuchy, wąskie przejścia. Gdy ktoś się przewróci, kolejne osoby często nie mają gdzie uciec. Warto znać zasady zachowania w zatłoczonych miejscach i rozumieć, kiedy lepiej odpuścić przepychanie. Temat ten dobrze porządkuje nasz materiał o tłoku na szlaku.

Zasada 8: Zadbaj o ochronę swojego sprzętu

Zimą liczy się organizacja. Czołówka na dnie plecaka „gdzieś pod kurtką” potrafi zepsuć wieczór, gdy nagle zapada zmrok. To samo dotyczy rękawic zapasowych czy apteczki. W praktyce dobrze sprawdzają się rozwiązania w rodzaju plecaków i toreb wodoodpornych, bo śnieg topnieje, a wilgoć wchodzi w sprzęt szybciej, niż się wydaje.

Zasada 9: Naucz się wzywać pomoc

W sytuacji kryzysowej stres potrafi „wyczyścić” pamięć. Dlatego rekomendujemy wcześniej uporządkować sobie procedurę zgłoszenia i wiedzieć, jakie informacje są ważne: gdzie jesteś, co się stało, ile osób potrzebuje pomocy, jaki jest stan poszkodowanego. Pomaga w tym poradnik opisujący pomoc w górach. GOPR zwraca uwagę, że wychłodzenie objawia się m.in. apatią i spadkiem sił, dlatego szybka reakcja ma znaczenie.

Co warto mieć „pod ręką”, a nie tylko „w plecaku”?

• naładowany telefon i schowany blisko ciała;
• zapisane numery alarmowe oraz działającą lokalizację (np. w postaci smartwatcha);
• czołówkę z zapasowym źródłem zasilania;
• folię NRC i mały zestaw opatrunkowy;
• zapasową warstwę docieplającą na postój;
• proste jedzenie na szybkie podbicie energii.

Zasada 10: Zwracaj uwagę na sygnały organizmu

Najpierw jest wolniejsze tempo, potem gorsze decyzje, a na końcu kłopot, z którego trudno wyjść o własnych siłach. Dlatego w Bergson traktujemy samopoczucie jako parametr trasy, a nie „marudzenie”. Jeśli czujesz, że nie trzymasz tempa, robisz błędy albo zaczynasz się trząść, reaguj: warstwa, jedzenie, przerwa, a czasem odwrót. W tym sensie bezpieczeństwo w górach zimą to umiejętność odpuszczania we właściwym momencie.

Podsumowanie

Zimowe wyjście nie musi być ekstremalne, żeby wymagało solidnego przygotowania. Prognoza, lawiny, ubiór, organizacja sprzętu i procedury awaryjne składają się na realny spokój w terenie. Z perspektywy Bergson najbardziej cieszą nas te powroty, po których mówisz: „było wymagająco, ale finalnie wszystko mieliśmy pod kontrolą”.

Zobacz również:

• Jak ubrać się w góry wiosną? Podpowiadamy
• Kije trekkingowe – dlaczego warto z nich korzystać i jak dobrać odpowiednie?
• Technika chodzenia z kijami trekkingowymi – poradnik dla początkujących
• Torby wodoodporne do kajaków i SUP – jak wybrać najlepszą?

Zasady bezpieczeństwa zimą w górach – FAQ

Jakie są najczęstsze pytania i odpowiedzi na temat zasad bezpieczeństwa zimą w górach?

Czy zimą warto używać polaru jako warstwy głównej?

Polar sam w sobie dobrze izoluje, ale przy wysiłku i wietrze potrzebuje sensownej osłony zewnętrznej. Jeśli lubisz prostotę, sprawdź podejście opisane w tekście o polarach na zimę i potraktuj je jako punkt startu. W terenie ważne jest też szybkie rozpinanie i zapinanie warstw, bo temperatura ciała zmienia się dynamicznie.

Jak zabezpieczyć dłonie, gdy robi się mokro od śniegu?

Mokre dłonie marzną szybciej, a z czasem spada sprawność palców. Dobrą praktyką jest posiadanie drugiej pary i wymiana, zanim zrobi się naprawdę źle. Wybierając rękawice trekkingowe, zwróć uwagę na to, czy da się w nich obsłużyć zamki i telefon bez zdejmowania.

Co zrobić, jeśli zgubisz szlak w zamieci lub mgle?

Najpierw zatrzymaj się i ogranicz ruch, aby nie zejść w niebezpieczny teren. Potem wróć do ostatniego pewnego punktu, a jeśli to nierealne, przygotuj się do wezwania ratowników i podaj możliwie dokładne informacje. Warto wcześniej przejść przez instrukcję z poradnika obrazującego pomoc w górach, bo w stresie liczy się prosty schemat działania.